ایمنی در ساختمان سازی یکی از مهم‌ترین بخش‌های هر پروژه ساختمانی است که از شروع کار تا بهره‌برداری نهایی باید مورد توجه قرار گیرد. رعایت نکات ایمنی در ساخت و ساز می‌تواند از حوادث ناگوار جلوگیری کرده و محیطی امن برای کارگران و ساکنان آینده فراهم کند. از گودبرداری گرفته تا نصب تجهیزات و استفاده از مواد ساختمانی، هر مرحله نیازمند رعایت یک تعداد استانداردها و اصول مقررات ایمنی است که ما در این مقاله به صفر تا 100 ایمنی ساختمان سازی پرداخته ایم.
نکات ایمنی در ساختمان های مسکونی
نکات ایمنی ساختمان در مقابل پدیده زلزله
با توجه به زلزله‌های اخیر در کشور و خسارت‌های مالی و جانی ناشی از آن، به‌ویژه در مناطق روستایی و بافت‌های فرسوده، اهمیت ایمنی ساختمان‌ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. سازه‌های سنتی معمولاً توانایی تحمل زلزله‌های شدید را ندارند، و به همین دلیل، نیاز به بازسازی یا نوسازی این بافت‌ها با استفاده از مصالح مدرن و استاندارد به شدت احساس می‌شود. این بازسازی‌ها می‌توانند شامل ترمیم سازه‌های موجود یا تخریب کامل و ساخت مجدد آنها باشند. برای ایتکار باید قوانین تخریب ساختمان را بدانید.
سقف کاذب برای ایمنی ساختمان
در این راستا، استفاده از سازه‌های سبک مانند سقف کاذب نقش مهمی در کاهش خطرات ناشی از زلزله ایفا می‌کند. این نوع سازه‌ها به دلیل وزن کم، احتمال آسیب‌های ثانویه را کاهش می‌دهند. با این حال، اجرای صحیح سقف کاذب بسیار اهمیت دارد؛ زیرا در صورت نصب غیرحرفه‌ای، این سازه‌ها خود می‌توانند به منبع خطر تبدیل شوند. بنابراین، بهتر است اجرای این نوع سازه‌ها توسط افراد متخصص و با تجربه انجام شود. برای مثال جدیدا برای بالا بردن ایمنی از یونولیت برای ساختمان سازی استفاده میکنند.
طراحی اتاق امن از اقدامات مهم افزایش ایمنی
علاوه بر سازه‌های سبک، طراحی اتاق امن یکی دیگر از اقدامات مهم در افزایش ایمنی ساختمان‌ها است. این اتاق که معمولاً در خانه‌های قدیمی طراحی می‌شود، به گونه‌ای است که در هنگام زلزله از ساکنان در برابر آوار محافظت می‌کند. این اتاق با نصب یک قاب فلزی مقاوم تجهیز می‌شود که مانع از سقوط آوار بر روی ساکنان می‌شود. طراحی این قاب‌ها به گونه‌ای است که قابلیت گسترش تا سه طبقه را دارند؛ به این صورت که قاب هر طبقه بر روی قاب طبقه زیرین قرار می‌گیرد و ساختاری مقاوم و ایمن را فراهم می‌کند. این تمهیدات می‌توانند جان بسیاری از افراد را در شرایط بحرانی نجات دهند.تعبیه خروج اضطراری
نصب تابلو خروج اضطراری برای ایمنی از نکات اصلی
در ساختمان‌ها به خصوص برج‌های بلند مرتبه فضایی برای خروج اضطراری باید در نظر گرفته شود زیرا در شرایط بحران امکان استفاده از آسانسور وجود ندارد و ماندن در داخل کابین آسانسور به مراتب خطرناک‌تر از ماندن در ساختمان است. در واقع استفاده از راه پله‌های اضطراری گزینه ای است که به ساکنان کمک می‌کند تا هر چه سریعتر جانشان را نجات دهند به همین منظور هم تابلوهای نصب شده باید به راحتی در معرض دید ساکنان قرار گرفته و آنها را به خارج از ساختمان هدایت کند.
تعبیه سیستم اطلاع رسانی حوادث برای ایمنی ساخت و ساز
یکی از نکات مهم برای ایجاد ایمنی در ساختمان، نصب سیستم های اطلاع رسانی است. در این سیستم‌ها، ساکنان قادر خواهند بود هرگونه حادثه یا شرایط غیرعادی را شناسایی کرده و از آن مطلع شوند. به‌عنوان مثال، در صورت افزایش دود در خانه، سیستم هشدار فعال شده و به جلوگیری از پیشرفت آتش‌سوزی در مراحل اولیه کمک می‌کند. علاوه بر این، یک سیستم آبپاش خودکار نیز در نظر گرفته شده است که هنگام تشخیص دود بیش از حد، فعال شده و به خاموش کردن آتش کمک می‌کند.
در سازه‌های مدرن، تعویض و ارتقاء تجهیزاتی مانند درها و پنجره‌ها به مدل‌های ضد سرقت نیز در دستور کار قرار دارد. این تجهیزات در صورت وقوع سرقت، هشدارهایی را فعال کرده و از پیشروی حادثه جلوگیری میکنند. همچنین، در طراحی درب‌های ورودی ساختمان‌های بزرگ، از درب‌های هوشمند استفاده می‌شود که امنیت بیشتری را فراهم می‌کند.
عایق‌بندی دیوار و کف و گچ کاری
یکی از عوامل اصلی بروز حوادث در ساختمان‌ها، رعایت نکردن اصول ایمنی مرتبط با استفاده از وسایل گرمایشی است. این مشکل به‌ویژه در فصول سرد سال که استفاده از این وسایل افزایش می‌یابد، بیشتر دیده می‌شود. خفگی ناشی از انتشار گازهای سمی در ساختمان‌های قدیمی یکی از مهم‌ترین دلایل تلفات جانی و مالی در این نوع ساختمان‌ها به شمار می‌رود.
برای پیشگیری از این حوادث، بازسازی بخش‌هایی از ساختمان مانند کف و دیوارها، اصلاح روش‌های گچ‌کاری، و به‌کارگیری عایق‌های حرارتی می‌تواند مؤثر باشد. همچنین تعویض سیستم‌های گرمایشی با مدل‌های جدید و ایمن‌تر نقش بسزایی در کاهش خطرات دارد. برای مثال، علاوه بر استفاده از عایق‌های مناسب در دیوارها و کف، می‌توان پنجره‌های دوجداره را جایگزین پنجره‌های قدیمی کرد که نه‌تنها از اتلاف انرژی جلوگیری میکنند بلکه به ایمنی ساختمان نیز کمک میکنند.
لزوم ایمنی قسمت‌های بیرونی ساختمان
در هنگام ساخت سازه‌های امروزی ارتفاع لبه‌های بیرونی باید به گونه ای صورت بگیرد که از هرگونه اتفاقات بعدی جلوگیری کند برای مثال لبه‌های بیرونی ساختمان‌ها، پنجره‌ها و پشت بام‌ها باید به صورتی طراحی شوند که در هنگام قرار گرفتن ساکنان به خصوص سالمندان و کودکان امنیت لازم را داشته و در صورت غفلت به پایین پرتاب نشوند. این لبه‌ها باید تا حد امکان بلند بوده و پهن باشند.
مقررات عمومی در ایمنی ساختمان
ماده۱- ایمنی ساختمان در مبحث 3
رعایت آخرین مقررات ملی ساختمان (مبحث۳) و استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی و آیین‌نامه‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی به منظور مبارزه و پیشگیری از آتش‌سوزی و حریق در ساختمان کارگاه الزامی است.
ماده ۲ـ ایمنی ساختمان در مبحث 14
طراحی، نصب و راه‌اندازی تأسیسات گرمایی و تهویه مطبوع باید با رعایت آخرین مقررات ملی ساختمان (مبحث۱۴) و استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی و آیین‌نامه‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی انجام پذیرد.
ماده ۳ـ ایمنی در ساخت و ساز ساختمان
کارگاه‌های صنعتی با توجه به سطح و نوع تولیدات خود که دارای فاضلاب صنعتی و انسانی می‌باشند باید دارای مسیر جمع‌آوری مجزا و تصفیه‌خانه‌های مناسب و ایمن منطبق با آخرین مقررات سازمان حفاظت و محیط زیست و آیین‌نامه ایمنی در تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب مصوب شورای عالی حفاظت فنی باشند.
ماده ۴ـ ایمنی ساختمان در مبحث 13
طراحی، ساخت، نصب و راه‌اندازی تأسیسات الکتریکی باید مطابق با آخرین استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی، مقررات ملی ساختمان (مبحث ۱۳) و آیین‌نامه حفاظتی تأسیسات الکتریکی در کارگاهها مصوب شورای عالی حفاظت فنی انجام پذیرد.
ماده ۵ ـ سیم ارت- ایمنی ساختمان
سیستم اتصال زمین ساختمان کارگاه باید مطابق با آخرین آیین‌نامه ایمنی سیستم اتصال به زمین (ارتینگ) مصوب شورای عالی حفاظت فنی و استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی اجراء گردد.
ماده ۶ ـ ایمنی در مبحث 20
نصب و کاربرد کلیه علائم و نشانه های ایمنی و هشداردهنده باید مطابق با آخرین مقررات ملی ساختمان (مبحث۲۰) و آیین‌نامه علائم ایمنی در کارگاهها مصوب شورای عالی حفاظت فنی انجام پذیرد.
ماده ۷ـ ایمنی در ساخت و ساز
طراحی، ساخت، نصب، راه‌اندازی، بهره‌برداری، تعمیر و نگهداری مولدهای بخار و دیگ‌های آب گرم باید مطابق با آخرین استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی و آیین‌نامه حفاظتی مولد بخار و دیگ‌های آب گرم مصوب مورخ ۲۰/۹/۱۳۶۲ شورای عالی حفاظت فنی انجام پذیرد.
ماده ۸ ـ ایمنی در ساخت و ساز
شرایط و ضوابط بهداشتی توالت‌ها، رختکن، حمام، یخچال و سردخانه، آب مصارف آشامیدنی و بهداشتی، نمازخانه، آشپزخانه و سایر تأسیسات و تسهیلات بهداشتی کارگاه باید بر اساس آخرین مصوبه آیین‌نامه تأسیسات کارگاه از نظر بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و مقررات ملی ساختمان (مبحث ۱۶) باشد.
تبصره: در خصوص کارگاه‌های موقت از قبیل فعالیت ساختمانی، عمرانی، فصلی و نظایر آن تأمین تأسیسات و تسهیلات بهداشتی کارگران به نحو مطلوب الزامی است.
ماده ۹ـ ایمنی در ساخت و ساز
نگهداری، ذخیره و انبار نمودن و جابجایی مواد قابل اشتعال و انفجار باید مطابق با آخرین آیین‌نامه‌های حفاظتی مواد خطرناک، مواد قابل اشتعال و انفجار، پیشگیری و مبارزه با آتش‌سوزی در کارگاهها مصوب شورای عالی حفاظت فنی و سایر قوانین و مقررات مراجع ذیصلاح مرتبط با نوع مواد انجام گیرد.
ماده ۱۰ـ ایمنی
طراحی، ساخت، نگهداری و شرایط ایمنی سردخانه‌ها باید مطابق با آخرین استانداردهای معتبر بین‌المللی یا ملی و آیین‌نامه‌های مصوب شورای عالی حفاظت فنی باشد.
ماده ۱۱ـ ایمنی ساختمانی
استفاده از تجهیزات حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه) در کارگاه‌هایی که در ساختمان آنها مواد قابل اشتعال و انفجار تولید و یا ذخیره و انبار می‌شود، تانک‌ها، مخازن حاوی بنزین، نفت، روغن و مواد قابل اشتعال دیگر نگهداری می‌گردد و یا دارای ساختمان مرتفع یا دودکش بلند یا ساختمان در ارتفاع بالا روی کوه می‌باشند مطابق با آخرین استاندارد ملی سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران الزامی است.
ماده ۱۲ـ ایمنی
در صورت ایجاد شرایط کار در ارتفاع رعایت آیین‌نامه کار در ارتفاع مصوب شورای عالی حفاظت فنی الزامی است.
ماده ۱۳ـ ایمنی
مسئولیت رعایت مقررات این آیین‌نامه بر عهده کارفرما بوده و در صورت وقوع هر گونه حادثه ناشی از کار به دلیل عدم توجه وی به الــزامات قانونی مطابق مواد ۹۵، ۱۷۱ و ۱۷۶ قانون کار رفتار خواهد شده و متخلف مکلف به جبران خسارت وارده می‌باشد.