اصول روش صحیح قفل و برچسب گذاری در کار با ماشین آلات
Base of Lock Out/Tag out Training Course
مقدمه:
هر ساله مرگ و میر و جراحات جدی در اثر فعال شدن و راه اندازی تصادفی در زمانی که کارکنان، مشغول کار با دستگاه ها، تعمیر یا سرویس هستند رخ می دهد. این دستگاهها می توانند از طریق عملکرد تایمر، کنترل خودکار، عملکرد نامناسب کلیدهای کنترلی یا کارگران دیگری که از سرویس دستگاه اطلاع ندارند فعال گردند.
مقررات برچسب گذاری و قفل گذاری برای اینگونه خطرات که منجر به جراحات هزاران نفر و مرگ سالیانه حدود 120 نفر می گردد در نظر گرفته شده است.
عمده فعالیتهای مهندسی ایمنی در گستره ی صنایع:
- ارزیابی خطرات و ریسکهای ایمنی
- ایجاد مدیریت تغییر در ایمنی سیستم
- ایجاد دستورالعمل ها و روشهای ایمن کاری
- آموزش، افزایش آگاهی و رفتارهای ایمن در مسئولیتها و ایجاد کمیته های ایمنی در سازمان
- بکارگیری سیستم های کنترلی و نظارتی عملیاتها و صدور مجوزهای کاری
- ایجاد روندهای ممیزی و بازرسیهای ایمنی
- ثبت آمار و مستندات مهندسی ایمنی
- آنالیز و تحقیق حوادث، آسیبهای جزئی و شبه حوادث ناشی از کار
- ایجاد طرح و تیم واکنش در شرایط اضطراری و برگزاری تمرینات و مانورها
- کنترل عملکرد ایمنی پیمانکاران
- و ...
بکارگیری سیستم های کنترلی و نظارتی عملیاتها :
همانطور که از نام تجهیزات ایمنی پیداست اینگونه تجهیزات دستگاههایی هستند که ایمنی سیتم را فراهم می کنند که دارای انواع متعددی می باشند که بعنوان نمونه عبارتند از:
1) دستگاههایی که بخاطر سیستم از بین می روند (Fail Safe Devices = FSD):
این دستگاهها به هنگام خطر از کار می افتند یا به عبارت دقیق تر، متوقف می شوند و سیستم را در حالت ایمن نگهداری می کنند. به عنوان نمونه می توان به فیوز برق در ورودی ساختمان یا در دستگاهها اشاره کرد که به محض بروز اشکال در سیستم برق رسانی (ناشی از خطر مدار کوتاه، کشیده شدن بار زیادتر از حد، عیوب اتصالات و ...) می سوزد و باعث نجات سیستم می شود.
قفلهای ایمنی (Safety Locks):
سیستمهای Lockout/Tag out بعنوان یکی از سیستمهای کنترلی و نظارتی در عملیاتهای تعمیرات و نگهداری بوده که با استفاده از این سیستم می توان حوادث کاری حین عملیات تعمیرات و نگهداری را به حداقل رساند و بدین گونه است که "هیچ دستگاهی خارج از کنترل راه اندازی نخواهد شد".قفل های ایمنی بر سه نوع می باشند:
الف) قفلهای درونی (Lock Ins ) : قفل هایی که خطر را در داخل دستگاه و تجهیزات بصورت محبوس نگه می دارند و اجازه نمی دهند که در معرض مواجهه مستقیم با افراد و سایر نقاط انرژی قرار بگیرند. مثل قرار دادن سموم در یک هود یا قفسه ی مخصوص و قفل کردن درب آن. بدین ترتیب هیچکس بجز در مواقع ضروری و افراد با تجربه نمی توانند دسترسی به سموم داشته باشند و خطر سموم در داخل قفسه بصورت قفل شده و تحت کنترل باقی می ماند. قفل پستها و تابلوهای برق نمونه ای دیگر از این قفل ها می باشند.
ب) قفلهای بیرونی (Lock Out) : قفل هایی هستند که بر عکس نوع اول؛ خطر را در بیرون نگه داشته و اجازه ی ورود به داخل دستگاه یا سیستم را نمی دهند. بستن درها و پنجره ها و کلیهی روزنه ها به هنگام آلودگی هوا و یا نشت گاز در محوطه ی صنعتی نوعیLock Out می باشد که خطر آلاینده ها را در بیرون نگه می دارد.
یکی از وسایلی که در ایمنی برق تحت عنوان سوییچینگ مورد استفاده قرار می گیرد قفل خارجی می باشد. بر روی درب قسمتهایی از دستگاه یا تابلوهای برقی که کلیدهای راه انداز در آن نصب است به منظور کنترل و جلوگیری از روشن شدن نابهنگام دستگاه توسط سوییچ، یک وسیله قفل کننده بنام قفل خارجی که دارای چندین سوراخ می باشد بر روی درب ورودی نصب می شود.
هر کدام از افرادیکه به نوعی بر روی این دستگاه کار می کنند دئارای قفل مخصوص به خود بوده و هیچکس قادر نیست که قفل شخص دیگری را بازنماید و سوییچ فعال نمی شود مگر اینکه تمام قفل ها باز شوند. لذا با این وسیله می توان از خطر برق گرفتگی اپراتور در هنگاه راه اندازی بی موقع دستگاه توسط افرادی که آگاهی لازم را ندارندجلوگیری نمود. نمونه هایی از وسایل حفاظتی و کنترلی قفل های خارجی در شکل زیر نشان داده شده اند.
ج) قفلهای خودکار و اتوماتیک (Inter Lock): قفل هایی که بطور خودکار و با بروز یک خطر، جریان بالا دستی یا کار سیستم یا تجهیزات را در بالا دست متوقف می کنند تا خطری بوجود نیاید. مثلاً در دیگهای بخار این نوع قفل با کم شدن جریان آب ورودی به دیگ که خطر انفجار را در پی دارد بطور خودکار شیر فلکهی گاز ورودی به مشعل را می بندد و از بالا رفتن بیش از حد درجه حرارت در داخل دیگ جلوگیری می نماید. در ماشین های تراشکاری به محض باز کردن حفاظ ضفاف روی قطعه کار قفل مزبو عمل کرده و برق موتور ماشین تراشکاری را قطع می نماید تا هیچ بخشی از قسمتهای گردان در دسترس تراشکار نباشد.
یا اینکه اینترلاک یکی از وسایل ایمنی در کاربرد سوییچینگ است که از دسترسی افراد به منطقه خطر و تماس با قسمتهای برقدار جلوگیری می کند. این حفاظها غالباً بر روی در دستگاهها و یا پانل ها نصب شده و در صورت بازشدن درب و یا دسترسی کارگر به منطقه خطرناک دستگاه، این سیستم حفاظتی عمل نموده و باعث قطع جریان الکتریسیته و قفل شدن ماشین می شود. بعضی مواقع این قفل حفاظتی به صندلی اپراتور وصل شده و وقتی وی غز صندلی بلند شود جریان برق قطع می شود. در این سیستم اگر از سلول فتوالکتریک به منظور اینترلاک استفاده شود، در صورت وجود دست و یا هر مانع دیگر در نقاط آسیب رسان حفاظ نصب شده جریان الکتریسیته را قطع خواهد نمود لذا طراحی و نصب این وسیله حفاظتی به گونه ای که پوشش کامل را ایجاد نماید بسیار الزامی است.
مثال دیگر اینترلاکی است که در دستگاه پرس یک حفاظ متحرک بوده که در حالت بسته موجب جلوگیری از دسترسی به منطقه خطر می شود، در این نوع حفاظ، در موقع کار کردن در بخش عملیاتی و یا هنگام تنظیم و تعمیر، چرخ دنده های دستگاه به کار نمی افتد مگر اینکه منطقه خطر کاملاً بسته شده باشد.